Werking van ons emotionele-sociale brein

Ons brein is ontworpen met twee hersenhelften. Deze zijn verschillend en ze werken samen. Ons brein werkt het best als beide helften gezond zijn en goed op elkaar afgestemd. Wat we weten moet kloppen met wat we ervaren. Je kunt alles weten over een boomschors door het op te zoeken in een woordenboek, het is ruw, buigzaam, het splintert. Maar deze woorden krijgen pas echt betekenis als je de schors in handen hebt gehad, dan voel en ervaar je wat de woorden betekenen. Zo hebben beide hersenhelften hun eigen taak.

De linkerhelft
De linkerhelft is bedoeld voor het benoemen en uitleggen Dit zogenaamde niveau 5 bevat de circuits die ons helpen om “de logica” te ontdekken van  onze ervaringen. Het wordt gevormd door een deel van de linkszijdige prefrontale cortex. Het is het logische, analytische en linguïstische deel van ons brein dat we gebruiken om verklaringen, modellen en conclusies te vormen. Dit is ook het deel dat we gebruiken om ons autobiografische verhaal te maken. Dat is het verhaal van onze ervaringen van ons leven. Een belangrijke functies is het interpreteren van de ervaringen met betrekking tot onszelf. Het eindproduct daarvan zijn de conclusies en overtuigingen over ons zelf naar aanleiding van die ervaringen. Het linkerbrein verzet zich stevig tegen verandering en houdt stevig vast aan eigen inzicht, zelfs als er bewijs is voor het tegendeel. De rechterhersenhelft bepaalt het wanneer de linkerhersenhelft een ander standpunt kan en mag innemen of een verandering in denken kan toestaan.

 

De rechterhersenhelft
Deze helft is belangrijker voor relaties en voor geliefd voelen en liefhebben. Deze helft heeft geen woorden, is non-verbaal. Het slaat plaatjes, beelden op. Is gevoelig voor intonatie. Het heeft een uitvoerend en controlerend beleid. De rechterhelft bevat een gelaagde emotionele hersenstructuur op vier niveaus.  En het domineert ten aanzien van emoties en ons lichaam. Het synchroniseert en registreert alles. Bovendien bepaalt het wanneer de linkerhersenhelft een ander standpunt kan en mag  innemen of een verandering in denken kan toestaan.

Figuur 2  geeft een doorsnede van de rechterzijde van het brein

 

 

 

 

 

De rechterhersenhelft is een controlecentrum met vier niveaus
Niveau 1: De Thalamus. Hier vindt de hechting plaats. De Thalamus en de basale ganglia regelen het dopamine gehalte (vreugdestof).
Niveau 2: De Amygdala of de poortwachter, deze regelt het adrenaline niveau. De poortwachter bepaalt of iets goed, slecht of eng is.
Deze twee niveaus liggen in ons onderbewustzijn en zijn het fundament voor het goed functioneren van ons bewustzijn.
Niveau 3: De Cingulate Cortex regelt de hoeveelheid serotonine (ruststof) Dit helpt om de negatieve of moeilijke emoties op te lossen. Niveau drie zorgt voor de synchronisatie, afstemmen op elkaar gemoedstoestand. Hierdoor kun je in relatie blijven ook als het moeilijk is.

Niveau 4: De Rechter Orbitale Prefrontale Cortex. Hier is je Identiteit te vinden. Niveau 4 helpt om mijn aandacht ergens bij te houden en beantwoordt de vragen als ‘wie ben ik en wat wil ik’. Niveau 4 helpt mij om mezelf te zijn en als mezelf te gedragen in alle omstandigheden.

Niveau 1 het emotionele controlecentrum in de rechterhersenhelft ontwikkelt zich vanaf de geboorte. Het is van cruciaal belang dat het kindje krijgt wat het nodig heeft en dat de moeder aansluit  c.q. synchroniseert op de behoefte van haar kind. Zo heeft een kindje op bepaalde momenten een sterke drang c.q. behoefte om zich te binden. Wanneer deze “verbindingsschakelaar” op AAN gaat is het voor de ontwikkeling van het kindje van enorm belang dat de moeder daarop aansluit en dit op de juiste manier beantwoord.  Wanneer een baby’tje dat contact zoekt, zoekt naar ogen en maakt geluidje die de moeder interpreteert als “mijn baby heeft mij nodig, de verbindingsschakelaar van mijn baby staat aan, dus gaat die van mij ook AAN!” .

Moeder zal dan denken en voelen: “ik ben blij om bij jou te zijn!”. Het kindje zal dat herkennen. Zelfs als het kindje pijn heeft of zich niet goed voelt. Wanneer de baby op enig moment genoeg contact heeft gehad  kijkt het weer weg, wordt stil en laat haar weten dat hij rust nodig heeft. Moeder volgt de baby daarin . En zo gaan beider verbindingsschakelaar tegelijk aan en uit.  Het (beoordeling) niveau 2 zegt dan “dit is goed”. En met deze vaststelling weet de baby het leven is goed is en kan zich veilig kan voelen.

Voor een goede hechting op niveau 1 heeft een baby  de volgende ingrediënten nodig:
Van 0 tot 1,5 maand met name smaak, geur en warmte
Van 1,5 tot 2,5 maand komt aanraking erbij
Van 2,5 tot 12 maand emoties in de gelaatsuitdrukking (visueel)
Van 12 tot 24 maand de intonatie van de stem (auditief)

Niveau 1  bevat dus de neurologische circuits die de hechting verzorgen. Het  bepaald  vanuit welke basis je met de ander bent verbonden. Dat kan zijn een veilige hechting zoals als hiervoor beschreven. Als dat proces minder gunstig verloopt  zal het kindje in meer of mindere mate onveilig zijn gehecht, het leven wordt dan eerder als slecht en/of eng ervaren.

Niveau 2 bevat de neurologische circuits die zorgen voor de verbinding met de beleving/ervaring van de situatie van het moment Het heeft twee hoofd functies. Het bepaald hoe het leven wordt ervaren en ten tweede of de ervaring te verdragen is.
Dit niveau wordt met name gevormd door de Amygdala en geeft hoofdzakelijk de volgende signalen: het leven is goed (met de bijbehorende gevoelens)
het leven is  slecht (met de bijbehorende gevoelens)
het leven is gevaarlijk of eng (met de bijbehorende gevoelens)
Het kan slechts een van deze drie zijn! Als ik ervaar “het leven is goed” zal ik me ontspannen en vredig voelen. Als ik het leven als slecht beleef zal ik  me bijvoorbeeld miskent voelen, afgewezen en dergelijke. Als ik het leven als eng ervaar zal ik gevoel hebben dat ik dood ga. Dat kan bijvoorbeeld ontstaan als er totaal onverwachts een auto dreigt te scheppen. Dit zijn diepe oer gevoelens die ontstaan zonder dat we er grip op hebben met onze wil.

Daarnaast heeft niveau 2 de functie van veiligheidsklep c.q. overbelastingsventiel. Als een situatie (zoals een trauma) te groot of te sterk s om te verwerken zal de veiligheidsklep in werking treden. De intense ervaring zal afgeleid worden naar het onbewuste geheugen en zal daar worden opgeslagen. Dit maakt dat ik traumatische situaties kan overleven.

Niveau 3 wordt gevormd door de  Cingulate cortex. Dit is het deel van ons brein dat wordt gebruikt om relationele verbinding te maken. Daarmee stem ik me af op de ander.  Het is de “Wifi” verbinding met de ander zou je kunnen zeggen. Als ik me op de ander af stem dan doe ik dit door naar de ander kijken. Ik zie de lichaamstaal, de uitdrukking en de blik in de ogen van de ander. Soms ben je zo op de ander afgestemd (gesynchroniseerd) dat je een beetje kan ervaren wat de ander ervaart (denken en voelen).  Dit is eigenlijk wat een kind nodig heeft van de ouder. Dat de ouder zo afgestemd is op het kind dat zij kunnen zien en voelen wat er in het kind omgaat. Als dat lukt voelt het kind zich begrepen en verbonden. Dat kind leert dan tegelijk dat eigen gedachten en gevoelens belangrijk zijn en serieus genomen mogen worden. De toestand dat de ander me begrijpt en op me afgestemd is noemen we “vreugde” .  Dat is als we voelen : “ jij bent blij om bij mij te zijn!” Wanneer we negatieve gevoelens ervaren die boven een bepaalde draagkracht uit gaan valt onze Wifi verbinding (tijdelijk) uit. Het effect is dat we dan (tijdelijk) niet meer relationeel zijn met als gevolg dat we de “vreugde” (het voelen dat de ander blij is om bij mij te zijn) verliezen.  Ik voel me dan alleen en onverbonden. Ik zit vast in een gevoel dat op dat moment overheerst en het lukt me niet om de Wifi-verbinding aan te krijgen.  Niveau 3 werkt niet alleen naar extern. Het werkt ook intern als verbindingcentrum van de verschillende  delen van mijn brein.  In de bijgaande figuur kan je zien dat niveau 3 alle delen van het brein met elkaar verbindt. Dus niveau 1, 2 en 4 en ook 5 (wat je overigens hier niet zo goed kan zien).
Niveau 3 is dus een belangrijk niveau dat niet alleen de verbinding met de ander reguleert maar ook het verbinding vormt tussen de verschillende niveaus van het brein intern. Niveau 3 wordt ook wel de Moederkern genoemd omdat de baby deze hersenstructuur van moeder kopieert (download) in de eerste 18 maanden.

Niveau 4 wordt met name gevormd door de Rechter Prefrontale Cortex . Het bevat de neurologische circuits die me helpen me vast te houden aan wat er in mijn ware hart is. Met mijn ware hart bedoel ik de bron waaruit ik mijn keuzes maak en onderscheid of iets wel of niet bij mij past. Zelfs als ik te maken hebben met moeilijke situaties. Het is het deel van het brein dat we gebruiken om te onderscheiden: Hoe ga ik met deze situatie om? Hoe kan ik in door deze situatie heen navigeren op een manier waar ik tevreden mee ben ook nadat dit alles voorbij is?
Niveau 4 bevat ook de circuits die de hersenen kalmeren als de bron van nood/spanning is opgelost. Deze circuits brengen het brein dan van de negatieve emoties naar het je weer vredig en kalm kunnen voelen.